Kierkegaard en mijn coaching
In een serie essays probeer ik filosofie laagdrempelig te maken en te koppelen aan een psychosociale werkvorm zoals coaching of therapie. De focus van dit essay: Hoe Søren Kierkegaard het existentialisme gestalte gaf.
Søren Kierkegaard wordt vaak beschouwd als de grondlegger van het existentialisme, een filosofische stroming die zich richt op de individuele vrijheid, verantwoordelijkheid en zoektocht naar betekenis in het leven. In deze essay zal ik uitleggen hoe Kierkegaard tot het existentialisme kwam.
Kierkegaard werd geboren op 5 mei 1813 in Kopenhagen. Hij studeerde theologie aan de Universiteit van Kopenhagen en begon al snel kritiek te uiten op de heersende filosofie van zijn tijd, voornamelijk het Hegeliaanse systeem. Kierkegaard vond dat deze filosofie te abstract was en geen rekening hield met de subjectieve ervaring van het individu.
Vrijheid betekent ook moeten kiezen
Kierkegaard wordt vaak gezien als een van de eerste denkers van het existentialisme.
Zijn uitgangspunt is eenvoudig, maar niet licht: je moet kiezen.
Niet één keer, maar steeds opnieuw.
In theorie betekent dat:
- je bepaalt zelf je richting
- je bent verantwoordelijk voor je keuzes
- je kunt betekenis geven aan je leven
Maar in de praktijk voelt dat vaak anders. Veel mensen ervaren juist; blijven hangen tussen opties, twijfel, uitstel, spanning bij keuzes.
Enten-Eller
In 1843 publiceerde Søren Kierkegaard zijn eerste grote werk, “Enten-Eller” (vertaald als “Of/Of” of “Of het één, of het ander”), waarin hij zijn ideeën over de menselijke keuzevrijheid en de zoektocht naar zingeving uiteenzette. Het boek was geschreven onder een pseudoniem en bevatte verschillende stemmen die verschillende filosofische perspectieven uiteenzetten. Dit was een vorm die Kierkegaard vaak zou gebruiken in zijn latere werken.
Frygt og Bæven
In zijn volgende werk, “Frygt og Bæven” (vertaald als “Vrees en Beven”), onder het pseudoniem Johannes de Silentio, onderzocht Søren Kierkegaard de ethische implicaties van het verhaal van Abraham en zijn bereidheid om zijn zoon te offeren. Dit werk illustreert Kierkegaards focus op het individu en zijn of haar verantwoordelijkheid voor zijn of haar eigen keuzes.
Sygdommen til Døden
In “Sygdommen til Døden” (vertaald als “De ziekte tot de dood”), onder het pseudoniem Anti-Climacus, schreef Søren Kierkegaard over het begrip van angst en wanhoop. Hij betoogde dat het besef van onze sterfelijkheid ons aanspoort om een diepere betekenis te vinden in ons leven, omdat we ons ervan bewust zijn dat ons leven eindig is.
Søren Kierkegaard en de individuele ervaring
Kierkegaard’s filosofie was dus gericht op de individuele ervaring en keuzevrijheid, en het zoeken naar betekenis en doel in het leven. Hij benadrukte dat het individu verantwoordelijk is voor zijn of haar eigen leven en keuzes, en dat het nodig is om risico’s te nemen om echt te leven.
Deze ideeën zouden later invloed hebben op de existentialisten die na Søren Kierkegaard kwamen, waaronder Jean-Paul Sartre, Martin Heidegger en Friedrich Nietzsche. Deze filosofen bouwden voort op de ideeën van Kierkegaard en ontwikkelden een uitgebreidere theorie van het existentialisme.
Tussen mogelijkheden blijven hangen
Kierkegaard beschrijft dit als een vorm van innerlijke spanning.
Je ziet wat er mogelijk is,
maar komt niet tot kiezen.
In het dagelijks leven zie je dat terug als:
- blijven nadenken zonder te handelen
- wachten op het “juiste moment”
- twijfelen terwijl je ergens al een richting voelt
Alsof je in beweging wilt komen,
maar iets je tegenhoudt.
Wil je beter begrijpen wat er in die momenten gebeurt, lees dan ook wat er onder spanning gebeurt in je lichaam.
Angst en verantwoordelijkheid
Volgens Kierkegaard hoort angst bij vrijheid.
Niet als probleem, maar als iets wat ontstaat wanneer je beseft dat jij degene bent die kiest.
Die verantwoordelijkheid kan voelen als:
- druk
- onzekerheid
- het vermijden van keuzes
Niet omdat je het niet begrijpt, maar omdat je systeem probeert om die spanning te verminderen.
Waarom inzicht hier niet genoeg is
Veel mensen herkennen dit.
Ze weten:
- dat ze een keuze hebben
- welke richting beter voelt
- wat ze eigenlijk willen
En toch blijven ze hangen.
Dat komt omdat het probleem niet zit in weten,
maar in wat er gebeurt op het moment dat je moet kiezen.
Je kunt helder hebben wat klopt,
en het toch niet doen.
Inzicht alleen verandert niet wat je lichaam doet.
Kierkegaard in de praktijk
Als je Kierkegaard vertaalt naar het dagelijks leven, gaat het niet over grote levensvragen.
Het gaat over kleine momenten:
- zeg je iets wel of niet
- kies je voor jezelf of pas je je aan
- volg je wat je voelt of blijf je twijfelen
Daar ontstaat het verschil.
Niet in wat je denkt,
maar in wat je doet op het moment dat het ertoe doet.
Waar Kierkegaard en coaching samenkomen
In mijn praktijk zie ik dit terug als mensen vastlopen in keuzes.
Niet omdat ze geen opties hebben,
maar omdat ze blijven hangen tussen mogelijkheden.
De ingang ligt dan niet in beter nadenken,
maar in het moment zelf:
- wat gebeurt er in je lichaam als je moet kiezen?
- waar trek je je terug?
- wat voel je, maar volg je niet?
Wil je zien hoe dat er concreet uitziet, lees dan hoe mijn coaching werkt.
Kiezen is niet alleen een besluit
Kierkegaard laat zien dat kiezen niet alleen iets mentaals is.
Het is iets wat je doet,
inclusief de spanning die daarbij hoort.
Misschien zit de moeilijkheid niet in de keuze zelf,
maar in het verdragen van wat die keuze oproept.
Een volgende stap
Misschien herken je dat je vaak al weet wat klopt,
maar dat het moment van kiezen toch iets anders met je doet.
Dat is geen gebrek aan inzicht.
Dat is waar het interessant wordt.
Niet door nog langer te blijven nadenken,
maar door te gaan zien wat er gebeurt op het moment dat je moet kiezen.
Waar kan ik jou bij helpen?
Zou je willen weten wat ik als professioneel coach voor jou kan betekenen?
Wil je samen eens bekijken wat ik voor jou kan doen? Plan gerust een vrijblijvende kennismaking in.